Een flinke onweersbui kan indrukwekkend zijn. Terwijl de bliksem de lucht verlicht en de donder door de straten galmt, voelen veel mensen zich binnen veilig. Toch schuilt er ook binnenshuis een risico waar lang niet iedereen bij stilstaat.
Een blikseminslag hoeft namelijk niet eens direct op een woning plaats te vinden om schade aan elektronische apparaten te veroorzaken. Via het elektriciteitsnet kan een stroompiek zich razendsnel verspreiden en kostbare apparatuur beschadigen.
Daardoor duikt bij iedere onweersbui dezelfde vraag op: is het echt nodig om stekkers uit het stopcontact te halen, of is dat een ouderwetse gewoonte die tegenwoordig niet meer nodig is? Het antwoord is minder zwart-wit dan veel mensen denken.
Moderne woningen zijn beter beveiligd dan vroeger, maar bepaalde apparaten blijven gevoelig voor spanningspieken. Zeker wanneer een onweersbui zich dicht bij huis afspeelt, kan het verstandig zijn om enkele voorzorgsmaatregelen te nemen.
Vooral tijdens de zomermaanden, wanneer warme lucht en vochtige omstandigheden regelmatig voor stevige onweersbuien zorgen, is het goed om te weten welke apparaten extra kwetsbaar zijn en hoe je schade kunt voorkomen.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Waarom onweer gevaarlijk kan zijn
Veel mensen denken dat alleen een directe blikseminslag schade veroorzaakt. In werkelijkheid hoeft bliksem een woning niet eens te raken om problemen te veroorzaken.
Wanneer de bliksem ergens in de buurt inslaat, ontstaat er een enorme elektrische ontlading. Die kan via bovengrondse kabels, ondergrondse leidingen en het elektriciteitsnet een spanningspiek veroorzaken.
Zo’n stroompiek duurt vaak maar een fractie van een seconde, maar dat is voldoende om gevoelige elektronica permanent te beschadigen. Moderne apparaten bevatten steeds meer kwetsbare printplaten en microchips die slecht bestand zijn tegen grote spanningsverschillen.
Hoewel energieleveranciers en netbeheerders allerlei beveiligingen toepassen, kunnen zij niet voorkomen dat iedere spanningspiek volledig wordt tegengehouden. Juist daarom adviseren veel experts om tijdens zwaar onweer voorzichtig te zijn.
Hoe ontstaat een stroompiek?
Onweer ontstaat wanneer warme, vochtige lucht snel opstijgt en botst met koudere luchtlagen. Daarbij ontstaan enorme elektrische spanningen in onweerswolken. Zodra het spanningsverschil groot genoeg wordt, zoekt de elektriciteit de kortste weg naar de grond: een blikseminslag.
Bij zo’n ontlading komt in zeer korte tijd een gigantische hoeveelheid energie vrij. Wanneer de bliksem dichtbij het elektriciteitsnet inslaat, kan die energie zich gedeeltelijk via de stroomvoorziening verspreiden.
Voor aangesloten apparaten maakt het weinig uit of de bliksem honderd meter of enkele honderden meters verderop is ingeslagen. Ook zonder directe inslag kan een spanningspiek voldoende zijn om elektronica te beschadigen.
Niet elk apparaat is even kwetsbaar
Gelukkig hoeft niet ieder elektrisch apparaat direct uit het stopcontact gehaald te worden zodra het begint te rommelen. Sommige apparaten kunnen een beperkte spanningspiek prima opvangen, terwijl andere veel gevoeliger zijn.
Vooral apparaten met ingewikkelde elektronica lopen meer risico. Denk aan televisies, computers, spelcomputers en slimme apparaten die continu verbonden zijn met internet.
Apparaten met eenvoudige techniek, zoals een lamp of een waterkoker, zijn doorgaans minder kwetsbaar, al kan ook daar in uitzonderlijke gevallen schade ontstaan.
Televisies lopen veel risico
De televisie behoort tot de apparaten die het vaakst worden genoemd wanneer het over onweer gaat. Dat is niet vreemd, want moderne televisies bevatten gevoelige elektronica en zijn vaak verbonden met meerdere kabels.
Naast de stroomkabel zijn televisies regelmatig aangesloten op een internetverbinding, een antennekabel, een decoder of een geluidsinstallatie. Iedere extra verbinding vergroot de kans dat een spanningspiek schade veroorzaakt.
Wie een onweersbui ziet naderen, doet er daarom verstandig aan de televisie volledig los te koppelen van zowel het stopcontact als eventuele netwerk- of antennekabels.
Gameconsoles beschermen
Ook spelcomputers zijn gevoelig voor spanningspieken. Consoles bevatten krachtige processors, opslaggeheugen en gevoelige printplaten die moeilijk en vaak duur te vervangen zijn.
Een stroompiek kan ervoor zorgen dat de console helemaal niet meer opstart of dat interne onderdelen beschadigd raken. In sommige gevallen gaan ook opgeslagen gegevens verloren.
Wie tijdens een onweersbui niet aan het gamen is, kan de stekker daarom beter uit het stopcontact halen.
Desktopcomputers zijn extra gevoelig
Desktopcomputers behoren tot de meest kwetsbare apparaten in huis. Zelfs wanneer de computer is uitgeschakeld, blijft de voeding vaak verbonden met het elektriciteitsnet.
Een spanningspiek kan onderdelen zoals het moederbord, de processor, de voeding of de harde schijf beschadigen. Dat kan leiden tot kostbare reparaties of volledig gegevensverlies.
Het is daarom verstandig om niet alleen de computer uit te schakelen, maar ook monitoren, printers en andere aangesloten apparatuur los te koppelen.
Laptops iets beter beschermd
Laptops hebben vaak een klein voordeel ten opzichte van desktopcomputers. Wanneer ze op de accu draaien en niet aan de oplader hangen, zijn ze volledig losgekoppeld van het elektriciteitsnet.
Zodra de oplader wel in het stopcontact zit, geldt hetzelfde risico als bij andere elektronische apparaten. Wie veilig wil zijn, haalt tijdens zwaar onweer ook de laptopoplader uit het stopcontact.
Zo voorkom je dat een spanningspiek via de adapter alsnog schade veroorzaakt.
Keukenapparaten vergeten veel mensen
Bij onweer denken veel mensen niet direct aan de keuken. Toch staan daar vaak meerdere apparaten die gevoelig kunnen zijn voor spanningspieken.
Koffiezetapparaten, airfryers, broodroosters en magnetrons bevatten tegenwoordig steeds meer elektronica. Vooral apparaten met digitale displays of slimme functies kunnen beschadigd raken.
Grote apparaten zoals een koelkast of vriezer worden meestal niet losgekoppeld. Dat is in de praktijk ook minder eenvoudig. Kleine keukenapparaten kunnen daarentegen zonder veel moeite uit het stopcontact worden gehaald.
Slimme apparaten zijn kwetsbaar
Steeds meer huishoudens maken gebruik van smart home-apparaten. Denk aan slimme speakers, slimme verlichting, beveiligingscamera’s, streamingapparaten en domoticasystemen.
Deze apparaten staan vrijwel altijd onder spanning en zijn vaak continu verbonden met internet. Daardoor kunnen ze gevoeliger zijn voor spanningspieken.
Wie meerdere slimme apparaten in huis heeft, doet er verstandig aan om bij zwaar onweer de belangrijkste apparatuur tijdelijk los te koppelen.
Airco niet vergeten
Airconditioningsystemen draaien tijdens warme zomerdagen vaak op volle kracht. Juist in diezelfde periode ontstaan ook de meeste onweersbuien.
Een airco bevat gevoelige elektronica en krachtige motoren die beschadigd kunnen raken door een plotselinge spanningspiek. Bij centrale aircosystemen kunnen de reparatiekosten flink oplopen.
Daarom adviseren veel installateurs om de airconditioning uit te schakelen zodra een zware onweersbui nadert. Bij losse raam- of mobiele airco’s kan de stekker bovendien eenvoudig uit het stopcontact worden gehaald.
Werkt een stekkerdoos met beveiliging?
Veel mensen gebruiken tegenwoordig stekkerdozen met overspanningsbeveiliging. Deze zijn ontworpen om kleinere spanningspieken op te vangen voordat ze de aangesloten apparaten bereiken.
Dat biedt extra bescherming, maar het is geen garantie dat apparatuur altijd veilig blijft. Bij een zeer krachtige blikseminslag kan ook een overspanningsbeveiliging tekortschieten.
Daarom blijft het volledig loskoppelen van kostbare apparatuur de veiligste oplossing wanneer een onweersbui echt dichtbij komt.
Hoe herken je gevaarlijk onweer?
Niet iedere onweersbui vormt direct een groot risico. Wanneer de bliksem nog ver weg is, is de kans op schade klein.
Komt de donder echter vrijwel direct na een bliksemflits, dan bevindt het onweer zich dichtbij. Hoe korter de tijd tussen bliksem en donder, hoe kleiner de afstand tot de onweersbui.
Wordt die tijd minder dan tien seconden, dan is het verstandig om voorzorgsmaatregelen te nemen en waardevolle apparaten los te koppelen.
Wat kun je nog meer doen?
Naast het loshalen van stekkers zijn er nog enkele eenvoudige maatregelen die kunnen helpen. Gebruik tijdens zwaar onweer bij voorkeur geen bekabelde telefoons en vermijd het aanraken van metalen leidingen of waterkranen wanneer de bliksem zeer dichtbij is.
Ook buiten is voorzichtigheid belangrijk. Zoek bij naderend onweer tijdig een veilig gebouw op en blijf uit de buurt van open velden, hoge bomen en water. Bliksem zoekt vaak het hoogste punt op, waardoor open terrein extra gevaarlijk kan zijn.
Wie onderweg is met de auto, zit meestal relatief veilig dankzij de metalen carrosserie, die als een soort kooi van Faraday werkt.
Voorkomen is goedkoper
Elektronica wordt steeds duurder. Een moderne televisie, spelcomputer of computer vertegenwoordigt al snel een waarde van honderden of zelfs duizenden euro’s.
Een paar minuten de tijd nemen om tijdens een zware onweersbui enkele stekkers uit het stopcontact te halen, kan daardoor veel geld besparen. Zeker wanneer het onweer zich vlakbij bevindt, is die kleine moeite vaak de moeite waard.
Hoewel de kans op schade relatief klein blijft, kunnen de gevolgen groot zijn wanneer het toch misgaat. Juist daarom kiezen veel mensen ervoor om bij zwaar onweer liever het zekere voor het onzekere te nemen.
Stekkers eruit of niet?
De vraag of stekkers tijdens onweer uit het stopcontact moeten, kent dus geen simpel ja of nee. Bij een lichte onweersbui die ver weg blijft, is de kans op problemen beperkt. Komt het onweer echter dichtbij en wordt er veel bliksem waargenomen, dan is het verstandig om kwetsbare en dure apparaten tijdelijk los te koppelen.
Vooral televisies, gameconsoles, desktopcomputers, slimme apparaten, airco’s en kleinere keukenapparaten verdienen daarbij extra aandacht. Met een eenvoudige voorzorgsmaatregel kunnen kostbare reparaties of vervangingen mogelijk worden voorkomen.
Tijdens een flinke onweersbui geldt daarom nog altijd een oud advies dat verrassend actueel is: beter een paar minuten zonder stroom dan weken zonder werkende apparatuur.
