De energierekening dreigt volgend jaar opnieuw een flinke stap omhoog te maken. Niet alleen de prijs van gas en stroom speelt daarbij een rol, ook de kosten voor het gebruik van de elektriciteits- en gasnetten lopen hard op. Voor een gemiddeld Nederlands huishouden komt daar volgens een voorlopige prognose ongeveer 140 euro per jaar bij.
De stijging komt vooral door de enorme investeringen die nodig zijn om het overvolle stroomnet uit te breiden. Tegelijkertijd worden de kosten van het gasnet over steeds minder gebruikers verdeeld. Daarmee ontstaat een opvallende situatie: huishoudens betalen steeds meer voor de infrastructuur achter hun energieverbruik, ook als ze zelf juist proberen zuiniger met energie om te gaan.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Energierekening stijgt met 140 euro
Volgens toezichthouder ACM gaat een gemiddeld huishouden volgend jaar 89 euro extra betalen voor toegang tot het stroomnet en nog eens 52 euro meer voor het gasnet. Samen komt dat neer op ongeveer 141 euro per jaar.
Omgerekend is dat bijna 12 euro per maand extra. Daarbij gaat het alleen om de nettarieven. Veranderingen in de daadwerkelijke prijs van gas en elektriciteit komen daar nog bovenop.
De definitieve bedragen worden pas in december vastgesteld. De huidige cijfers zijn dus nog een prognose, maar de richting is duidelijk: huishoudens moeten rekening houden met een fors hogere energierekening.
Nettarieven stijgen veel sneller
Gemiddeld gaan de nettarieven komend jaar met ongeveer 19 procent omhoog. Dat is aanzienlijk meer dan in de afgelopen jaren.
Hoe groot de stijging precies wordt, verschilt per netbeheerder. Niet ieder huishouden betaalt dus exact hetzelfde extra bedrag. Wel geldt dat vrijwel iedereen de hogere kosten gaat voelen.
Ook bedrijven worden geraakt. Vooral ondernemingen die op het hoogspanningsnet van TenneT zijn aangesloten, kunnen geconfronteerd worden met een veel hogere rekening.
De stijgende nettarieven zijn daarmee geen klein technisch detail op de energiefactuur meer. Ze worden een steeds groter onderdeel van wat huishoudens en bedrijven uiteindelijk voor energie betalen.
Gasprijs zorgt voor extra druk
De hogere netkosten komen op een moment waarop ook de gasprijs weer stevig is opgelopen. Volgens de aangeleverde informatie ligt de gasprijs inmiddels op het hoogste niveau in drie jaar.
Daar spelen verschillende factoren bij mee. De oorlog in het Midden-Oosten zorgt voor extra onzekerheid op de energiemarkt, terwijl ook het vullen van de gasopslagen relatief langzaam verloopt.
Een hogere gasprijs raakt niet alleen huishoudens die veel gas gebruiken. Gas speelt nog altijd een rol bij de productie van elektriciteit. Daardoor kan een dure gasmarkt ook doorwerken in de stroomprijs.
Wie volgend jaar naar zijn totale energierekening kijkt, kan dus te maken krijgen met meerdere prijsstijgingen tegelijk: duurdere energie én hogere netkosten.
Stroomnet vraagt miljardeninvesteringen
De belangrijkste reden voor de stijgende nettarieven is de uitbreiding van het elektriciteitsnet. Nederland heeft op steeds meer plekken te maken met netcongestie, waardoor er onvoldoende capaciteit is om alle nieuwe aanvragen direct aan te sluiten.
Netbeheerder Liander begrijpt volgens financieel directeur Walter Bien dat de stijging fors is, maar stelt dat de investeringen noodzakelijk zijn. In de komende vijftien jaar moet naar verwachting ongeveer 235 miljard euro worden uitgegeven aan nieuwe elektriciteitskabels en stations.
Dat bedrag is enorm, maar volgens de netbeheerders is niets doen uiteindelijk duurder. Het huidige overvolle stroomnet belemmert namelijk steeds vaker andere economische ontwikkelingen.
Bedrijven kunnen bijvoorbeeld niet altijd uitbreiden en ook woningbouwprojecten kunnen vertraging oplopen doordat een aansluiting op het elektriciteitsnet niet direct beschikbaar is.
Vol stroomnet kost samenleving miljarden
De problemen op het elektriciteitsnet hebben daardoor niet alleen gevolgen voor de energierekening. Ze kunnen de Nederlandse economie veel breder raken.
Volgens sommige schattingen kosten de beperkingen van het volle stroomnet de samenleving jaarlijks tussen de 10 en 40 miljard euro. Dat bedrag bestaat bijvoorbeeld uit gemiste investeringen, vertraagde woningbouw en bedrijven die niet kunnen uitbreiden.
Vanuit dat perspectief wordt de investering van 235 miljard euro door netbeheerders gepresenteerd als noodzakelijk. De rekening moet echter uiteindelijk ergens terechtkomen.
Een belangrijk deel wordt via de nettarieven doorberekend aan huishoudens en bedrijven. Daardoor voelen consumenten de kosten van de energietransitie steeds nadrukkelijker terug op hun maandelijkse rekening.
Nieuwe regels zorgen voor flinke piek
Dat de stijging volgend jaar extra groot is, heeft ook te maken met nieuwe afspraken tussen de ACM en de netbeheerders. Er begint een nieuwe reguleringsperiode van vijf jaar.
Binnen die nieuwe regels mogen beheerders hun investeringen sneller doorberekenen aan gebruikers van het net. Daarnaast worden hogere kosten uit de afgelopen vijf jaar verwerkt in de tarieven van de komende periode.
ACM-directeur Michiel Denkers spreekt daarom van een piek. De stijging van ongeveer 19 procent is uitzonderlijk hoog, maar volgens de huidige verwachtingen blijft dat tempo niet ieder jaar terugkomen.
De jaren daarna zouden de nettarieven nog altijd stijgen, maar dan naar verwachting met ongeveer 5 tot 6 procent per jaar. Ook dat betekent overigens dat de rekening structureel verder omhoog blijft gaan.
Ook gasnet wordt steeds duurder
Opvallend is dat niet alleen het elektriciteitsnet duurder wordt. Ook de kosten voor een gasaansluiting lopen stevig op.
Een deel daarvan komt door de nieuwe berekeningsmethode. Daarnaast speelt een ander probleem: steeds minder mensen gebruiken gas.
Dat klinkt op het eerste gezicht positief vanwege de energietransitie, maar voor de mensen die wel op het gasnet blijven aangesloten kan het juist duurder worden. De vaste kosten van het netwerk verdwijnen namelijk niet wanneer er minder gebruikers zijn.
Die kosten moeten daardoor over een kleinere groep huishoudens worden verdeeld. De ACM waarschuwde eerder al dat achterblijvers op het gasnet op termijn veel meer kunnen gaan betalen voor transport.
Zo ontstaat een lastige overgangssituatie. Naarmate meer huishoudens van het gas afgaan, kunnen de mensen die nog niet kunnen of willen overstappen relatief steeds hogere netkosten krijgen.
Netbeheerders willen politieke keuzes
Volgens Netbeheer Nederland kan niet iedere investering zomaar worden opgelost door meer kabels en transformatorstations aan te leggen. Er zijn volgens de sector ook duidelijke politieke keuzes nodig.
Jinny Moe Soe Let van Netbeheer Nederland roept de politiek op om veel scherper te bepalen welke energie-infrastructuur waar nodig is. Warmtenetten kunnen volgens haar bijvoorbeeld voorkomen dat in bepaalde wijken extreem veel extra elektriciteitscapaciteit moet worden aangelegd.
Ook over de toekomstige locatie van industrie moet volgens de branchevereniging sneller duidelijkheid komen. Wanneer nergens keuzes worden gemaakt, moeten netbeheerders zich voorbereiden op vrijwel elk denkbaar scenario.
Dat kan leiden tot dubbele investeringen of infrastructuur die later op de verkeerde plek blijkt te liggen. Volgens Moe Soe Let zou dat bijzonder inefficiënt zijn.
Slimmer stroomgebruik kan miljarden besparen
Niet alleen nieuwe kabels kunnen het probleem verminderen. Ook slimmer gebruik van het bestaande elektriciteitsnet kan volgens netbeheerders veel verschil maken.
Het Nederlandse net wordt vooral zwaar belast tijdens piekmomenten. Dat zijn momenten waarop veel huishoudens en bedrijven tegelijkertijd veel stroom gebruiken.
Wanneer een deel van dat verbruik kan worden verschoven naar rustigere uren, hoeft het netwerk mogelijk minder sterk te worden uitgebreid. Bien van Liander stelt dat daarmee tientallen miljarden euro’s aan investeringen kunnen worden voorkomen.
Dat past bij een bredere ontwikkeling waarbij energiegebruik steeds minder alleen draait om hoeveel stroom iemand gebruikt. Het moment waarop die elektriciteit wordt afgenomen wordt eveneens belangrijk.
Voor huishoudens kan dat op termijn betekenen dat bijvoorbeeld het laden van de elektrische auto, het gebruik van een warmtepomp of andere zware apparaten financieel aantrekkelijker wordt buiten de drukste uren.
Nieuwe tarieven vanaf 2029 verwacht
Waarschijnlijk verandert vanaf 2029 ook de manier waarop Nederlandse huishoudens voor het elektriciteitsnet betalen.
Op dit moment betaalt ieder huishouden binnen een bepaalde aansluitcategorie grotendeels hetzelfde nettarief. In het toekomstige systeem moeten verschillen in stroomverbruik sterker gaan meetellen.
Wie veel elektriciteit gebruikt, kan daardoor meer gaan betalen. Daarnaast moet ook het tijdstip waarop elektriciteit wordt gebruikt invloed krijgen op de rekening.
Dat is een grote verandering. Huishoudens worden daarmee financieel gestimuleerd om hun verbruik over de dag te verspreiden.
Voor mensen met een elektrische auto, warmtepomp, thuisbatterij of veel andere elektrische apparaten kan dat extra belangrijk worden. Het dagelijkse energiegedrag kan dan rechtstreeks invloed krijgen op de hoogte van de netkosten.
Kabinet wijst op betaalbaarheid energie
Klimaatminister Stientje van Veldhoven erkent dat de stijgende nettarieven zorgen kunnen oproepen bij huishoudens. Tegelijkertijd benadrukt ze dat de overstap van fossiele naar duurzame energie volgens het kabinet noodzakelijk blijft.
Volgens haar blijft energie gemiddeld gezien betaalbaar voor de meeste huishoudens. Dat gemiddelde zegt alleen niet alles over individuele situaties.
Voor mensen met een laag inkomen of een slecht geïsoleerde woning kan een stijging van ruim 140 euro per jaar behoorlijk hard aankomen. Zeker wanneer ook het energiecontract zelf duurder wordt.
Komende winter is er daarom opnieuw een noodfonds beschikbaar voor huishoudens die hun energierekening niet meer kunnen betalen. Daarmee probeert het kabinet de meest kwetsbare groepen gedeeltelijk te beschermen tegen de oplopende lasten.
Energierekening blijft komende jaren stijgen
De verhoging van volgend jaar lijkt geen eenmalige tegenvaller. De grootste procentuele sprong zit weliswaar in de komende tariefperiode, maar ook daarna blijven de netkosten waarschijnlijk stijgen.
Het elektriciteitsnet moet op grote schaal worden vernieuwd en uitgebreid. Tegelijkertijd komen er steeds meer elektrische auto’s, warmtepompen, zonnepanelen en andere apparaten die stroom vragen of terugleveren.
Daarbovenop staat het gasnet voor een compleet andere uitdaging. Naarmate het gasverbruik afneemt, moeten de vaste kosten worden verdeeld over steeds minder klanten.
Dat betekent dat huishoudens de komende jaren niet alleen naar gas- en stroomprijzen moeten kijken, maar steeds nadrukkelijker ook naar de kosten van het netwerk zelf.
Vooral combinatie kan huishoudens raken
De verhoging van ongeveer 140 euro per jaar lijkt afzonderlijk misschien nog te overzien. Het probleem zit vooral in de combinatie met andere stijgende kosten.
Een huishouden kan te maken krijgen met hogere nettarieven, een duurdere gasprijs en mogelijk hogere stroomprijzen. Daardoor kan de uiteindelijke energierekening aanzienlijk sterker stijgen dan alleen die genoemde twaalf euro per maand.
Daar komt bij dat veel huishoudens juist worden aangemoedigd om verder te elektrificeren. Denk aan elektrisch rijden, inductiekoken en de overstap naar een warmtepomp.
Dat maakt de discussie over de betaalbaarheid van de energietransitie steeds belangrijker. De overstap naar duurzame energie vraagt grote investeringen en die worden uiteindelijk voor een deel teruggevonden op de rekening van consumenten.
Voor volgend jaar is de boodschap daarom duidelijk: wie rekent op een lagere energierekening, moet rekening houden met een stevige tegenvaller. Alleen al door de nettarieven komt er voor een gemiddeld huishouden naar verwachting ongeveer 140 euro per jaar bij.
De definitieve bedragen volgen in december, maar de trend staat nauwelijks ter discussie. Het Nederlandse stroomnet moet in hoog tempo worden uitgebreid en dat kost tientallen miljarden. De vraag die steeds belangrijker wordt, is niet óf die rekening betaald moet worden, maar vooral hoe die kosten uiteindelijk eerlijk over huishoudens, bedrijven en overheid worden verdeeld.
