Opnieuw liggen klimaatactivisten en Schiphol met elkaar in de clinch. De luchthaven heeft 37 leden van Extinction Rebellion een langdurig toegangsverbod opgelegd.
De reden? Ze namen deel aan een vreedzaam protest tegen het frequent flyer-programma van KLM. Volgens de activisten en hun advocaat gaat Schiphol hiermee flink over de schreef. Er is nu een rechtszaak aangespannen om het verbod ongedaan te maken.
Schiphol treedt keihard op tegen klimaatactie
Het ging om een protest waarbij actievoerders zich kritisch uitlieten over het belonen van veelvliegers via KLM’s loungeprogramma. Vanuit de optiek van de demonstranten is zo’n systeem onhoudbaar in tijden van klimaatverandering. Toch heeft Schiphol niet gekozen voor de dialoog, maar voor een keiharde maatregel: een meerjarig gebiedsverbod voor 37 betrokkenen.
Zo’n verbod is niet zomaar iets. Normaal gesproken worden dit soort sancties alleen opgelegd door een rechter, de burgemeester of het Openbaar Ministerie. Dat een commerciële partij als Schiphol dit zelfstandig doet, roept grote vragen op over de rechtmatigheid ervan.
Advocaat: ‘Schiphol speelt voor eigen rechter’
Volgens Otto Volgenant, advocaat van de klimaatactivisten, is deze gang van zaken juridisch op z’n zachtst gezegd discutabel. “Een gebiedsverbod is een zware maatregel die normaal onder zeer strenge voorwaarden wordt opgelegd,” stelt hij.
“Dat een bedrijf als Schiphol zulke sancties oplegt aan vreedzame demonstranten is niet alleen buiten proportie, maar ondermijnt ook het recht op demonstratie.”
Hij waarschuwt voor het afschrikwekkende effect dat hiervan uitgaat. “Het is duidelijk bedoeld om mensen bang te maken om in de toekomst opnieuw te protesteren. Dat is zorgwekkend in een democratische rechtsstaat.”
Demonstreren is een grondrecht – óók op Schiphol
Volgens artikel 9 van de Nederlandse Grondwet heeft iedereen het recht om te demonstreren. Dat recht geldt in principe overal, ook op luchthavens. Natuurlijk mag er gekeken worden naar veiligheid en orde, maar een totaalverbod voor individuen die zich vreedzaam gedragen is een verregaande inbreuk op die vrijheid.
Juist in een tijd waarin burgers steeds vaker opkomen voor het klimaat, zijn dit soort signalen vanuit grote bedrijven een zorgelijke ontwikkeling. In plaats van de dialoog aan te gaan, lijken bedrijven zich in te dekken door kritische stemmen te weren.
Extinction Rebellion: ‘Dit is intimidatie’
Ook Extinction Rebellion zelf is duidelijk in haar reactie. Roos Mulder, woordvoerder van de beweging, stelt dat het doel van Schiphol overduidelijk is: “Ze willen kritiek op hun vervuilende praktijken smoren. In plaats van hun verantwoordelijkheid te nemen in de klimaatcrisis, kiezen ze ervoor om klokkenluiders en demonstranten buiten de deur te houden.”
De actievoerders wijzen op de tegenstrijdigheid tussen Schiphols publieke uitingen over duurzaamheid en het faciliteren van loungeprogramma’s die veelvliegen juist stimuleren.
“Als Schiphol het klimaat écht serieus neemt, dan stoppen ze met het ondersteunen van excessief vliegverkeer in plaats van vreedzame demonstranten te bestraffen.”
De rechtszaak als principiële stap
Extinction Rebellion laat het er niet bij zitten. Samen met hun advocaat hebben ze besloten om de zaak voor de rechter te brengen. Ze willen niet alleen het toegangsverbod vernietigd zien, maar ook een duidelijk signaal afgeven dat bedrijven zich niet boven de wet mogen plaatsen.
Volgens Volgenant draait de rechtszaak niet alleen om deze specifieke groep demonstranten, maar om het principe. “Het recht op demonstratie is een hoeksteen van onze democratie. Dat mag niet zomaar opzijgeschoven worden omdat een bedrijf kritiek niet prettig vindt.”
Breder debat over demonstratierecht laait weer op
De zaak roept ook breder maatschappelijke vragen op. In hoeverre mogen bedrijven beperkingen opleggen aan burgers op hun terrein? En waar ligt de grens tussen ordehandhaving en het inperken van fundamentele rechten?
Dat bedrijven zoals Schiphol zich actief bemoeien met wie wel en niet toegang krijgt tot hun terrein is niet nieuw, maar de schaal en duur van deze maatregel is opvallend. Critici vrezen dat dit een precedent kan scheppen waarbij grote commerciële partijen steeds meer macht krijgen over publieke uitingen op zogenaamd ‘privaat’ terrein.
Wat staat er op het spel?
Voor de betrokken activisten is deze zaak meer dan een juridisch gevecht. Het raakt aan hun mogelijkheid om aandacht te vragen voor klimaatverandering op plekken waar het ertoe doet. En die plekken zijn vaak juist plekken zoals luchthavens, snelwegen of oliebedrijven – locaties waar de impact op het milieu voelbaar is.
De inzet van deze zaak is dus groot: als Schiphol ermee wegkomt, zou dat betekenen dat vreedzaam protest op bepaalde plekken eenvoudig de mond gesnoerd kan worden. En dat is een gevaarlijke ontwikkeling in een samenleving die juist gebaat is bij kritisch geluid en burgerlijke betrokkenheid.
Vervolging of bescherming?
Waar de ene kant spreekt van ordehandhaving, ziet de andere kant het als het onderdrukken van de democratische stem. Het is nu aan de rechter om duidelijkheid te scheppen: mag een bedrijf als Schiphol zelf zulke verregaande sancties opleggen? En zo nee, wat betekent dat voor de toekomst van demonstraties in Nederland?
De uitspraak in deze zaak zal waarschijnlijk grote gevolgen hebben voor hoe protesteren in Nederland vormgegeven mag worden. Voor nu is het duidelijk dat de activisten van Extinction Rebellion zich niet laten intimideren. Ze zetten hun strijd voort – niet alleen voor het klimaat, maar ook voor het recht om gehoord te worden.
