Wie dinsdagochtend via de N18 richting Lichtenvoorde rijdt, kan er nauwelijks omheen. Trekkers, spandoeken en omgekeerde Nederlandse vlaggen zijn langs de route verschenen.
Boeren hebben juist deze ochtend uitgekozen om hun onvrede over de stikstofplannen duidelijk te maken. En dat moment is allesbehalve toevallig.
In Lichtenvoorde vindt dinsdag het jaarlijkse congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten plaats. Naar verwachting komen daar ongeveer 2.500 bezoekers op af. Onder hen bevinden zich burgemeesters, wethouders en raadsleden uit het hele land, maar ook premier Rob Jetten en koningin Máxima worden verwacht.
Voor de actievoerders is dat een uitgelezen kans om hun boodschap onder de aandacht te brengen. De boeren willen dat de stikstofplannen van landbouwminister Jaimi van Essen van tafel gaan. Daarom hebben ze zich op meerdere plekken rond Lichtenvoorde opgesteld.
Mis geen artikelen! Volg TrendyVandaag in Google →
Boeren protesteren langs N18
De actie begon al vroeg in de ochtend. Vanaf ongeveer 07.30 uur stonden boeren langs belangrijke toegangswegen naar Lichtenvoorde. Vooral de N18 speelt daarbij een belangrijke rol.
Volgens de organisatie van het protest komt naar schatting 90 procent van de bezoekers van het VNG-congres via deze route het dorp binnen. Door juist daar te gaan staan, weten de demonstrerende boeren dat hun actie door een groot deel van de bestuurders wordt gezien.
Aan zowel de noordelijke als zuidelijke kant van Lichtenvoorde zijn actievoerders aanwezig. Bij Lievelde staat een groep en ook bij Harreveld hebben boeren zich verzameld.
Rond 08.00 uur waren langs de route verschillende trekkers te zien. In totaal waren de boeren over vier locaties in en rond Lichtenvoorde verdeeld. De actie verliep volgens de berichtgeving in de ochtend rustig.
Máxima en Jetten naar Achterhoek
Dat de boeren juist vandaag actievoeren, heeft alles te maken met de bijzondere gasten die naar de Achterhoek komen. Het VNG Jaarcongres trekt bestuurders uit vrijwel heel Nederland naar Lichtenvoorde.
Premier Rob Jetten behoort tot de aanwezigen. Ook koningin Máxima komt naar het congres. Daarnaast reizen honderden burgemeesters, wethouders en gemeenteraadsleden naar de bijeenkomst.
Voor de demonstrerende boeren betekent dat dat veel invloedrijke bestuurders op één dag langs hun protest komen.
De timing van de actie is daarmee bewust gekozen. In plaats van naar Den Haag te trekken, hebben de boeren een plek uitgezocht waar de landelijke en lokale politiek voor een groot deel naar hen toe komt.
Het oorspronkelijke plan was om tussen ongeveer 07.30 en 09.30 uur langs de toegangswegen te staan. Dat is precies het moment waarop veel congresgangers in Lichtenvoorde arriveren.
Stikstofplannen zorgen voor zorgen
Centraal tijdens het boerenprotest staan de voorgestelde stikstofplannen van landbouwminister Jaimi van Essen. De demonstranten maken zich grote zorgen over de gevolgen daarvan voor agrarische bedrijven.
Volgens de aangeleverde bron concludeerde het Planbureau voor de Leefomgeving eerder dat uitvoering van het stikstofpakket de natuur sterk kan helpen. Tegelijkertijd zouden boeren grote investeringen moeten doen om aan nieuwe regels te kunnen voldoen.
Voor een deel van de familiebedrijven zouden dergelijke investeringen volgens die analyse moeilijk op te brengen zijn.
Dat zorgt voor onzekerheid bij boeren. Veel agrarische ondernemers willen weten welke investeringen zij de komende jaren precies moeten doen en of hun bedrijf onder nieuwe regels nog voldoende toekomstperspectief heeft.
Daar komt volgens de bron bij dat een systeem waarmee bijvoorbeeld de stikstofuitstoot per boerderij kan worden bijgehouden nog moet worden opgebouwd.
Boeren willen plannen van tafel
Voor de actievoerders is de eis duidelijk: zij willen dat de stikstofplannen van minister Van Essen worden ingetrokken.
Daarbij proberen de boeren niet alleen aandacht te krijgen door met trekkers langs de weg te staan. Het protest krijgt gedurende de dag namelijk een vervolg binnen het VNG-congres zelf.
De boeren hebben daar een eigen stand. Erik Luiten van Agractie en Stefan te Selle, voorzitter van de LTO-afdeling Oost-Achterhoek, gaan er in gesprek met aanwezige bestuurders.
Daarmee bestaat de actie uit twee delen. Eerst worden de congresgangers tijdens hun reis naar Lichtenvoorde geconfronteerd met het protest langs de weg. Vervolgens kunnen bestuurders tijdens het congres rechtstreeks met vertegenwoordigers van de boeren spreken.
De actievoerders hopen zo hun zorgen direct over te brengen aan mensen die werkzaam zijn binnen het openbaar bestuur.
Protest bewust op vier locaties
Opvallend is dat de boeren niet allemaal op één centrale plek zijn gaan staan. De actie is verspreid over meerdere locaties rondom Lichtenvoorde.
Dat vergroot de kans dat bezoekers van het congres onderweg een van de protestlocaties passeren. Wie vanuit verschillende richtingen naar het dorp rijdt, kan daardoor trekkers, vlaggen en spandoeken tegenkomen.
Vooral de N18 is daarbij belangrijk. Deze weg vormt een belangrijke toegangsroute naar Lichtenvoorde en wordt volgens de organisatoren door het overgrote deel van de congresbezoekers gebruikt.
De demonstratie is daarmee duidelijk gericht op zichtbaarheid. Een grote blokkade wordt in de bron niet gemeld. De actie verliep in de ochtend rustig en de boeren stonden voornamelijk langs de route waar de bestuurders passeerden.
Protesten spelen in meer gemeenten
De demonstratie in Lichtenvoorde staat niet op zichzelf. Ook in andere Nederlandse gemeenten hebben boeren de afgelopen periode actiegevoerd.
Daarbij verschenen boeren onder meer bij gemeentehuizen. Ze vragen lokale bestuurders om zich solidair te verklaren met hun zorgen en die boodschap vervolgens over te brengen aan Den Haag.
Gemeenten bepalen het landelijke stikstofbeleid niet zelf. Toch kunnen burgemeesters en wethouders wel aandacht vragen voor de gevolgen die landelijk beleid binnen hun gemeente heeft.
Verschillende gemeenten hebben dat inmiddels gedaan. Minister Van Essen heeft volgens de bron brieven ontvangen waarin gemeenten de zorgen van boeren onder de aandacht brengen en aangeven dat zij verbeteringen in de stikstofplannen noodzakelijk vinden.
Niet iedere gemeente kiest daar overigens voor. Er zijn ook gemeenten die hebben besloten geen dergelijke brief naar Den Haag te sturen.
Gemeenten spelen belangrijke rol
Dat juist het VNG Jaarcongres wordt aangegrepen voor de demonstratie is daardoor niet vreemd. Tijdens zo’n congres komen bestuurders uit heel Nederland samen.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten vertegenwoordigt Nederlandse gemeenten en houdt zich bezig met grote maatschappelijke dossiers. Stikstof is daar één van. Ook de VNG heeft eerder benadrukt dat gemeenten duidelijkheid nodig hebben over de stikstofaanpak en dat landelijk beleid uitvoerbaar moet zijn.
Voor boeren is het congres daarom een logische plek om aandacht te vragen voor hun positie. De burgemeesters en wethouders die dinsdagochtend langs de trekkers rijden, hebben misschien geen directe zeggenschap over het landelijke stikstofpakket, maar kunnen de zorgen wel verder onder de aandacht brengen.
Juist die indirecte invloed proberen de actievoerders te benutten.
Kosten voor boeren centraal
Een belangrijk onderdeel van de kritiek draait om de financiële gevolgen van de stikstofaanpak.
Nieuwe eisen kunnen betekenen dat agrarische bedrijven moeten investeren om hun uitstoot verder terug te dringen. Daarbij kan gedacht worden aan aanpassingen aan de bedrijfsvoering en technische maatregelen.
Voor grote ondernemingen kunnen forse investeringen al ingrijpend zijn, maar voor kleinere familiebedrijven kan de impact nog groter worden. Veel agrarische ondernemingen worden van generatie op generatie voortgezet en hebben grote bedragen vastzitten in grond, gebouwen, machines en dieren.
Wanneer daar nieuwe investeringen bovenop komen, ontstaat volgens de protesterende boeren de vraag of alle bedrijven dat financieel kunnen dragen.
Precies daarom willen zij dat hun zorgen niet alleen in Den Haag, maar ook bij lokale bestuurders terechtkomen.
Rustige actie met duidelijke boodschap
Hoewel boerenprotesten in het verleden regelmatig gepaard gingen met grote verkeershinder en blokkades, lijkt daar bij deze actie vooralsnog geen sprake van.
De boeren hebben bewust zichtbare locaties gekozen en staan met trekkers, spandoeken en vlaggen langs de route. Daarmee is hun aanwezigheid voor veel congresgangers moeilijk te missen.
Dat lijkt ook precies de bedoeling.
De actievoerders hoeven de bestuurders niet letterlijk tegen te houden om aandacht te krijgen. Wie dinsdagochtend richting het congres rijdt, ziet onderweg waarom de boeren er staan.
Na de ochtendactie verplaatst het gesprek zich bovendien naar binnen. Via de stand op het VNG-congres kunnen vertegenwoordigers van de agrarische sector hun bezwaren rechtstreeks toelichten.
Boeren voeren druk verder op
De actie in Lichtenvoorde laat zien dat de discussie over stikstof opnieuw nadrukkelijk leeft onder boeren. Waar eerdere protesten zich bijvoorbeeld richtten op provinciehuizen en gemeentehuizen, wordt nu een groot landelijk congres van gemeentebestuurders aangegrepen.
Dat is strategisch een opvallend moment. Op één locatie komen duizenden mensen samen die binnen gemeenten beslissingen nemen of invloed kunnen uitoefenen op de landelijke politiek.
De boeren hopen dat hun boodschap daardoor verder reikt dan alleen de Achterhoek.
Of het protest uiteindelijk invloed krijgt op de stikstofplannen, is op dit moment niet duidelijk. Wel is duidelijk dat de actievoerders het bezoek van Máxima, Jetten en duizenden gemeentelijke vertegenwoordigers niet ongemerkt voorbij willen laten gaan.
Voor automobilisten op de N18 was dat dinsdagochtend al zichtbaar. Trekkers, spandoeken en omgekeerde vlaggen maakten duidelijk dat het stikstofdossier voor een deel van de agrarische sector nog lang niet is afgesloten.
