De wereld staat mogelijk aan de vooravond van een periode vol spanningen, onzekerheid en toenemende risico’s. Dat blijkt uit het nieuwste Global Risks Report van het World Economic Forum (WEF).
Jaarlijks brengt deze invloedrijke organisatie de grootste bedreigingen voor economie, veiligheid en samenlevingen wereldwijd in kaart.
De conclusie van dit jaar liegt er niet om: volgens experts wordt de toekomst instabieler, grimmiger en moeilijker te voorspellen.
Het rapport is gebaseerd op de inzichten van meer dan dertienhonderd deskundigen uit politiek, wetenschap, bedrijfsleven en internationale organisaties.
Zij schetsen een wereld waarin landen steeds vaker tegenover elkaar komen te staan, samenwerking onder druk staat en technologische ontwikkelingen nieuwe gevaren met zich meebrengen.
Wereldwijde risico’s stapelen zich op
Het Global Risks Report richt zich niet op losse incidenten, maar op structurele ontwikkelingen die op de lange termijn grote gevolgen kunnen hebben. Denk aan economische machtsstrijd, geopolitieke conflicten, technologische ontwrichting en klimaatverandering. Volgens het WEF nemen deze risico’s niet alleen toe, ze versterken elkaar ook.
Een belangrijk signaal uit het rapport is dat landen steeds meer vanuit eigenbelang handelen. Internationale samenwerking, die decennialang als fundament diende voor stabiliteit en groei, lijkt af te brokkelen.
Handelsrelaties worden strategische wapens en economische drukmiddelen worden vaker ingezet om politieke doelen te bereiken.
Bijna één op de vijf experts verwacht dat economische conflicten tussen landen uitgroeien tot het grootste wereldwijde risico van de komende jaren. Denk aan sancties, handelsbeperkingen en financiële blokkades die niet alleen regeringen raken, maar ook direct voelbaar zijn voor burgers.
Economische conflicten raken ook Nederland
Voor een land als Nederland, dat sterk leunt op internationale handel, zijn deze ontwikkelingen zorgwekkend. Minder open grenzen en meer handelsbarrières kunnen leiden tot hogere prijzen, minder exportkansen en een afnemende economische groei.
Volgens Henk Volberda, hoogleraar strategie en innovatie aan de Universiteit van Amsterdam, is dat een reëel risico. Volberda werkte mee aan het rapport en benadrukt dat een verschuiving naar economische zelfbescherming slecht uitpakt voor open economieën.
Wanneer landen vooral naar zichzelf kijken, verdwijnen schaalvoordelen en worden producten duurder. Dat kan uiteindelijk betekenen dat boodschappen, energie en andere basisvoorzieningen meer gaan kosten.
De experts waarschuwen dat economische spanningen niet altijd zichtbaar beginnen. Vaak sluipen ze langzaam in het systeem, om vervolgens plotseling grote gevolgen te hebben voor werkgelegenheid, koopkracht en financiële stabiliteit.
Nieuwe oorlogen liggen op de loer
Naast economische spanningen is ook het risico op gewapende conflicten toegenomen. Veertien procent van de ondervraagde experts verwacht dat de wereld de komende jaren te maken krijgt met nieuwe oorlogen tussen staten.
Dat percentage lijkt misschien klein, maar binnen internationale risicorapporten geldt dit als een serieuze waarschuwing.
Volgens Volberda zijn er wereldwijd meerdere broeihaarden waar spanningen snel kunnen escaleren. In delen van Zuid-Amerika, het Midden-Oosten en het conflictgebied rond Iran en Syrië lopen de spanningen al langere tijd op. Kleine incidenten kunnen daar grote gevolgen hebben.
Wat deze dreiging extra zorgelijk maakt, is de rol van nieuwe technologie. Oorlogvoering verandert razendsnel en dat maakt conflicten minder voorspelbaar en moeilijker te beheersen.
AI maakt conflicten gevaarlijker en onpersoonlijker
De opkomst van kunstmatige intelligentie speelt een centrale rol in het sombere toekomstbeeld dat het WEF schetst. AI wordt niet alleen ingezet voor economische en administratieve processen, maar ook steeds vaker voor militaire toepassingen.
Volgens de experts verschuift oorlogvoering van mensen op het slagveld naar autonome systemen. Zelfrijdende tanks, drones en onbemande schepen kunnen zonder directe menselijke tussenkomst opereren. Dat verlaagt de drempel om geweld te gebruiken en kan conflicten sneller laten escaleren.
Wanneer menselijke afwegingen plaatsmaken voor algoritmes, verdwijnen remmende factoren zoals twijfel, angst en empathie.
Daardoor kunnen militaire beslissingen sneller worden genomen, maar ook sneller verkeerd uitpakken. Het risico op miscalculaties en onbedoelde escalaties neemt toe.
Quantumtechnologie als nieuwe dreiging
Niet alleen AI baart zorgen. Ook quantumtechnologie wordt genoemd als een potentiële ontwrichtende factor.
Quantumcomputers hebben de potentie om bestaande beveiligingssystemen te doorbreken. Het moment waarop deze technologie wachtwoorden, encryptie en beveiligde netwerken eenvoudig kan kraken, wordt door experts aangeduid als ‘Q-day’.
Volgens het WEF komt dat moment steeds dichterbij. Als quantumtechnologie in verkeerde handen valt, kunnen financiële systemen, overheidsnetwerken en kritieke infrastructuur kwetsbaar worden.
Dat zou enorme gevolgen hebben voor privacy, veiligheid en vertrouwen in digitale systemen.
De experts benadrukken dat landen zich hier nu al op moeten voorbereiden, omdat de impact groot kan zijn en herstel tijd kost.
Klimaatverandering blijft sluimerend gevaar
Hoewel geopolitiek en technologie de headlines domineren, blijft klimaatverandering een van de grootste structurele risico’s. Volgens het rapport zullen de gevolgen van klimaatverandering zich de komende tien jaar steeds nadrukkelijker laten voelen.
Extremer weer, langere droogteperiodes, overstromingen en afnemende biodiversiteit kunnen samenlevingen onder druk zetten. Niet alleen ecologisch, maar ook economisch en sociaal. Voedselprijzen kunnen stijgen, migratiestromen toenemen en conflicten over schaarse middelen verergeren.
De helft van de ondervraagde experts verwacht dat de wereld de komende twee jaar een turbulente of zelfs stormachtige periode tegemoet gaat, waarin meerdere crises tegelijk kunnen spelen.
Geen doemdenken, maar realisme
Toch benadrukt het WEF dat het rapport geen voorspelling is, maar een analyse van risico’s. Het gaat om scenario’s die zich kunnen voordoen, niet om vaststaande uitkomsten. Volberda wijst erop dat het belangrijk is om alert te zijn zonder in paniek te raken.
Volgens hem is naïviteit het grootste gevaar. Door risico’s te negeren of te bagatelliseren, worden samenlevingen kwetsbaarder. Voorbereiding, samenwerking en realistische verwachtingen zijn volgens de experts essentieel om schokken op te vangen.
De boodschap van het rapport is duidelijk: de wereld verandert sneller dan veel mensen denken. Wie zich nu al bewust is van de risico’s, staat straks sterker wanneer economische, geopolitieke of technologische schokken zich aandienen.
In een tijd waarin zekerheid steeds schaarser wordt, is waakzaamheid geen luxe, maar noodzaak.
