Lisa (24) ergert zich aan het gedoe rondom de aanspreekvorm ‘u’. Volgens haar maken veel ouderen er een te groot probleem van. “Waarom moet alles zo formeel? ‘Jij’ is tegenwoordig normaal, en het heeft niets te maken met respectloos zijn. Ze gedragen zich alsof ze de koning zijn en dat iedereen hen speciaal moet behandelen. Dat slaat toch nergens op?”
Het onderwerp komt regelmatig terug in gesprekken met oudere generaties. Lisa vertelt dat ze vaak scheve blikken krijgt als ze iemand met ‘jij’ aanspreekt.
“Laatst in de supermarkt zei ik tegen een vrouw van een jaar of zeventig: ‘Jij stond geloof ik eerst’. Nou, ik kreeg me toch een blik. Ze zei geïrriteerd: ‘Tegen jou is het u, hoor.’ En ik dacht echt: waar maak je je druk om? Het was gewoon vriendelijk bedoeld.”
Voor Lisa voelt het gebruik van ‘u’ vaak geforceerd. “Het is zo afstandelijk. Ik ben opgegroeid in een tijd waarin iedereen elkaar tutoyeert.
Zelfs op mijn werk spreken we onze leidinggevenden met ‘jij’ aan. Daar is niets mis mee. Respect zit in hoe je iemand behandelt, niet in welk woordje je ervoor zet.”
Toch merkt ze dat oudere mensen het anders zien. “Mijn oma kan er bijvoorbeeld niet tegen als ik iemand van haar generatie met ‘jij’ aanspreek.
Ze vindt het onbeschoft en zegt dat vroeger alles beter was. Maar dat is gewoon nostalgie. Vroeger deden ze ook dingen die nu niet meer passen. Tijden veranderen, en taal verandert mee.”
Lisa heeft het gevoel dat sommige ouderen ‘u’ gebruiken om zichzelf belangrijker te voelen. “Het is bijna alsof ze willen laten zien dat ze boven je staan.
Alsof ze denken: ‘Ik heb meer levenservaring, dus jij moet je aanpassen.’ Maar waarom zou ik? Ik ben net zo waardevol als zij, en dat verandert niet door een woordje. Als ik beleefd ben en een vriendelijke toon aansla, wat maakt het dan uit?”
Het probleem is volgens Lisa dat veel mensen ‘jij’ nog steeds als onbeleefd zien, puur omdat het anders voelt. “Mensen zijn gewend aan bepaalde tradities.
‘U’ was vroeger een teken van respect, maar dat is nu anders. Je hoeft geen afstand te houden om iemand te waarderen. Als ik vriendelijk ben en interesse toon, toon ik ook respect. Zelfs als ik ‘jij’ zeg.”
Ze snapt dat het voor sommige ouderen misschien wennen is. “Ik wil heus niet zeggen dat iedereen zich moet aanpassen aan mij. Maar andersom geldt dat ook.
Waarom moeten jonge mensen altijd rekening houden met ouderen, en niet andersom? We leven samen in een wereld die verandert, daar kunnen zij ook een beetje in meegaan.”
Lisa kreeg laatst nog een opmerking van een klant tijdens haar werk. “Ik werk in een winkel en help regelmatig oudere mensen. Een man zei na afloop: ‘Jonge dame, het is u, geen jij.’
Toen heb ik vriendelijk geantwoord: ‘Ik bedoelde het echt niet respectloos, meneer. Maar ik praat zo tegen iedereen.’ Hij keek me een beetje vreemd aan, maar zei verder niets meer. Dat bewijst voor mij gewoon dat het in hun hoofd zit. Het is een gewoonte, geen vereiste.”
Toch ziet Lisa ook wel de andere kant. “Ik weet dat er ouderen zijn die echt waarde hechten aan zulke dingen, en dat is hun goed recht.
Maar ze moeten niet verwachten dat iedereen daar zomaar in meegaat. Voor mijn generatie voelt het gewoon achterhaald. We spreken mensen aan op een manier die voor ons natuurlijk is. En dat maakt niemand minder respectvol.”
Ze vindt dat er meer begrip moet zijn, van beide kanten. “We hoeven elkaar niet de les te lezen. Als ik merk dat iemand zich er echt ongemakkelijk bij voelt, wil ik heus wel ‘u’ zeggen.
Maar ik wil me niet verplicht voelen. En ik vind dat ouderen ook wat meer mogen ontspannen over dit onderwerp. Je bent geen koning of koningin, dus waarom doen alsof je speciaal bent?”
Lisa ziet het vooral als iets kleins dat onnodig groot wordt gemaakt.
“Respect zit in daden, niet in woorden. Of je nou ‘u’ of ‘jij’ zegt, het gaat erom hoe je met iemand omgaat. Als we dat nu allemaal zouden begrijpen, dan zou dit hele ‘u’-probleem vanzelf verdwijnen.”
